पाल्पाको सिद्धार्थ राजमार्ग क्षेत्रमा पहिरोको उच्च जोखिम: इन्जिनियरिङ अध्ययनले देखायो डरलाग्दो चित्र

नेपालको पहाडी भूगोलमा मनसुनको समयमा हुने भू-क्षय र पहिरो ठूलो चुनौतीको रूपमा रहँदै आएको छ। यसै सन्दर्भमा, लुम्बिनी इन्जिनियरिङ म्यानेजमेन्ट एण्ड साइन्स कलेजका पाँच जना विद्यार्थीहरूको एक टोलीले पाल्पा जिल्लाको 'सिद्धबाबा-तानसेन' सडक खण्डको भौगर्भिक अवस्थामाथि विस्तृत प्राविधिक अध्ययन गरी प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेका छन्।

अध्ययनको निष्कर्ष: मनसुनमा 'डेन्जर जोन'

'PLAXIS 2D' नामक अत्याधुनिक सफ्टवेयर प्रयोग गरेर गरिएको यो सिमुलेशन (Modeling) ले के देखाएको छ भने, सुख्खा मौसममा स्थिर देखिने यहाँका भिरालो जमिनहरू वर्षायाम सुरु हुनासाथ गम्भीर जोखिममा पर्छन्।

अध्ययन अनुसार, सुख्खा मौसममा उक्त क्षेत्रको 'सुरक्षा गुणांक' (Factor of Safety) १.३२ रहन्छ। तर, मनसुनको समयमा जमिनमुनि पानीको सतह (Phreatic Surface) २-३ मिटर माथि आउनासाथ यो गुणांक घटेर १.०६ मा पुग्छ। इन्जिनियरिङ भाषामा १.० भन्दा तल जानु भनेको पहिरो जानु हो, जसको अर्थ यो क्षेत्र वर्षामा सधैं पहिरोको सँघारमा हुन्छ।

जमिनको चालमा भारी वृद्धि

रिपोर्टका अनुसार सुख्खा अवस्थामा जमिनको अधिकतम विस्थापन (Displacement) मात्र ४८ मिलिमिटर हुन्छ। तर, भारी वर्षापछि जमिन भित्रको पानीको दबाबले गर्दा यो विस्थापन झण्डै तीन गुणाले बढेर १३२ मिलिमिटरसम्म पुग्ने प्रक्षेपण गरिएको छ। यसले सडकको जग नै खलबल्याउन सक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।

समाधानका लागि 'सोइल नेलिङ' को प्रस्ताव

इन्जिनियर बिबास अर्याल र उनको टोलीले केवल जोखिम मात्र औंल्याएका छैनन्, यसको प्रभावकारी समाधान पनि सुझाएका छन्। अध्ययनले देखाएअनुसार:

* सोइल नेलिङ (Soil Nailing): भिरालो सतहमा फलामको रडहरू (Mild Steel) गाडेर 'स्टेबिलाइजेसन' गर्दा सुरक्षाको मात्रा ४२ प्रतिशतसम्म बढाउन सकिन्छ।

* प्राविधिक छनौट: १०० देखि २०० मिलिमिटर व्यास भएका रडहरूलाई १ देखि १.५ मिटरको दुरीमा राख्दा पहिरो रोक्न सकिने सिमुलेशनले पुष्टि गरेको छ।

भौगर्भिक कारण

पाल्पाको यो क्षेत्रमा मुख्यतया 'लेसर हिमालयन' श्रृङ्खलाका चट्टानहरू रहेका छन्। यहाँ पाइने कमजोर 'फिलिट' र 'स्लेट' चट्टानहरूमा वर्षाको पानी छिर्दा घर्षण कम हुने र माटोको भार थाम्न नसक्ने भएर पहिरो जाने गरेको अध्ययनमा उल्लेख छ।

यो अध्ययन प्रतिवेदनले सडक विभाग र स्थानीय सरकारलाई सिद्धार्थ राजमार्गको दिगो मर्मत र सुधारका लागि ठोस प्राविधिक आधार प्रदान गरेको छ।

अध्ययन टोली र नेतृत्व

यो महत्वपूर्ण अध्ययन लुम्बिनी इन्जिनियरिङ, म्यानेजमेन्ट एण्ड साइन्स कलेज (LEMC), भलवारीका सिभिल इन्जिनियरिङ अन्तिम वर्षका विद्यार्थीहरूले सम्पन्न गरेका हुन्। यस परियोजनालाई सह-प्राध्यापक (Associate Professor) अब्दुल समद (Abdul Samad, M. Tech.) ले मार्गनिर्देशन गर्नुभएको थियो।

अध्ययन टोलीमा संलग्न विद्यार्थीहरू:

* बिबस अर्याल (Bibas Aryal)

* सुशान्त भण्डारी (Sushant Bhandari)

* रोशन रस्कोटी (Roshan Raskoti)

* सुशील बस्नेत (Sushil Basnet)

* उत्तम पंगेनी (Uttam Pangeni)